บทความ - 00329 : ปิดปาก... เปิดใจ : หมออติ

ปิดปาก... เปิดใจ : หมออติ

ปิดปาก... เปิดใจ
หมออติ

ผู้ป่วยและแม่เข้าห้องตรวจพร้อมกัน
เมื่อนั่งเรียบร้อยแล้ว แม่ของผู้ป่วยก็เริ่มคุยกับผมก่อน

“หมอคะ วันก่อนมด (ชื่อสมมติของผู้ป่วย) เขาไม่ยอมกินยาค่ะ
ดิฉันพูดเท่าไร ๆ ก็ไม่ยอมฟัง ต้องเกลี้ยกล่อมกันนานมาก
เนี่ย แล้วเมื่อเช้านี้ก็ไม่ยอมลุกจากเตียง ไม่ช่วยที่บ้านทำงาน...”

ผมหันไปมองผู้ป่วย ขณะที่แม่ของเขายังคงพูดต่อไป

“เนี่ย ดิฉันต้องตื่นแต่เช้ามาทำงานทุกวัน
พ่อของเขาก็ไม่ช่วยงาน ลูกชายก็ยังมาป่วยอีก ยาก็ไม่ยอมกิน
เสียเวลามาหาหมอมาก แกต้องกินยารู้มั้ย เนี่ยหมอบอก…”
คุณแม่หันไปบอกกับมด แล้วหันมาพูดกับผมต่อ

“หมอจะให้ดิฉันทำยังไงกับมันดีคะ
ขี้เกียจแสนจะขี้เกียจ เอาไว้โรงพยาบาลเลยดีมั้ยคะ
เอาไว้ให้หายขี้เกียจก่อนแล้วดิฉันจะมาพากลับบ้านเอง
ดูสิ บอกให้ทำอะไรๆ ก็ไม่ยอมทำ”

“แล้วแม่เคยทำอย่างที่ผมบอกบ้างไหม”
มดหันไปบอกกับแม่ของเขา ด้วยน้ำเสียงหงุดหงิดระคนเศร้าใจ

“ไหน แกอยากได้อะไรแกก็บอกมาสิ มีอะไรที่ฉันไม่ให้แกบ้าง
งานก็ไม่ต้องทำ เงินก็มีให้ใช้ แล้วจะให้ทำอะไรให้อีก ห๊า...
เลี้ยงคนเดียวน่ะ เหนื่อยรู้หรือเปล่าว่าเหนื่อย ยังจะเอาอะไรกับชั้นอีก
แกนี่มันแย่เหมือนพ่อของแกเลย ฉันเริ่มจะทนไม่ไหวแล้วนะ...”

แม่บ่นมดให้ผมฟังต่ออีกสัก 1นาที
เมื่อได้จังหวะ ผมจึงพูดแทรกขึ้น
“ไหน มดอยากให้คุณแม่ทำอะไรให้มดครับ”

“ผมอยากให้แม่พูดกับผมดีๆ บ้าง ไม่ใช่คำก็ด่าสองคำก็ด่า
อยากให้แม่พูดกับผมเหมือนผมเป็นคน เป็นลูกของแม่”
แล้วมดก็นั่งก้มหน้าลง
ในขณะที่แม่ของมดอึ้งและหันไปมองลูกด้วยความรู้สึกสำนึกเสียใจ

“คุณแม่ฟังอย่างนี้แล้วรู้สึกอย่างไรบ้างครับ”
“……………..” ไม่มีเสียงตอบใด ๆ

ในชั่วโมงนั้น ผมทำความเข้าใจกับคุณแม่ของมดบางอย่าง
ก่อนจะปล่อ่ยให้คุณแม่พามดไปรับยา

ที่จริงแม่ของมดรักมดมาก เพราะเป็นลูกชายคนเดียว
แม่ทำงานทุกอย่างเพื่อมด และอยากให้มดเป็นคนเก่งเหมือนแม่
แม่จึงพยายามบังคับให้มดทำอย่างที่แม่ต้องการ
โดยที่ไม่เคยมองเลยว่ามดต้องการอะไร
เมื่อความเห็นของแม่กับลูกไม่ตรงกัน จึงเกิดปากเสียงบ้าง ก็เป็นเรื่องธรรมดา
แต่เมื่อนานเข้า ก็กลายเป็นความบาดหมางกัน
แม่เชื่อว่าสิ่งที่ตนทำให้มดนั้นเป็นสิ่งที่ถูกต้องและดีที่สุด ซึ่งก็จริงในความเห็นของแม่
ในขณะเดียวกัน มดก็รู้สึกขัดแย้งระหว่างความต้องการของตน กับความเป็นลูกกตัญญู
แต่สุดท้าย มดก็กลายจากเด็กร่าเริง เป็นซึมเศร้าและเก็บตัวมากขึ้น

เมื่อมารับการรักษา มดก็มีทีท่าดีขึ้นในช่วงต้น
แต่ก็ป่วยซ้ำแล้วซ้ำอีก และทุกครั้งก็มักจะเกิดจากความเครียด
ส่วนใหญ่จะเป็นเรื่องที่แม่บังคับให้มดทำในสิ่งที่ตนไม่ต้องการทำ

ในชั่วโมงนั้น ผมสอนทักษะในการเป็นผู้ปรึกษาให้กับแม่ของมด
โดยให้คุณแม่หัดจากเรื่องที่ง่ายที่สุด คือ ปิดปาก และเปิดใจ

การปิดปากและเปิดใจ เป็นเทคนิคการให้การปรึกษาชนิดหนึ่ง
เรียกว่า Active Listening เป็นการตั้งใจรับฟัง และสังเกตสิ่งที่ผู้ที่มาขอคำปรึกษา
พูด และแสดงออกทาง ‘อวจนภาษา’ (ภาษากาย)
อย่างเปิดใจรับ (Acceptance) และด้วยความเป็นกลาง (Non Judging)

การปิดปากและเปิดใจ ต้องเริ่มจากการปิดปากก่อน
คือหยุดพูดสิ่งต่างๆ ที่เรารู้สึกอยากจะพูด อยากจะอธิบาย หรืออยากจะให้เหตุผล
แม้เหตุผลหรือคำอธิบายนั้น จะเป็นสิ่งที่ถูกต้องก็ตาม
ส่วนการเปิดใจ ก็คือการ สังเกตด้วยความตั้งใจและไม่มีอคติ
ว่าผู้รับคำปรึกษาสื่อสารออกมาด้วยคำพูดและน้ำเสียง
สีหน้า ท่าทางและแววตาที่แสดงออกมานั้นเป็นอย่างไร

และหากเกิดความสงสัยหรือต้องการซักถาม ก็ควรใช้คำถามปลายเปิด
เช่น การถามว่า “ต้องการอะไร” จะเหมาะสมกว่าการถามว่า “ต้องการให้แม่รับฟังใช่ไหม”
แม้บางครั้งเราอาจจะรู้คำตอบอยู่แล้วก็ตาม

คำถามปลายเปิดที่เหมาะสม
ควรเป็นคำถามกลางๆ อย่างเช่น เกิดอะไรขึ้น ที่มาที่ไปเป็นอย่างไร
ตอนนั้นกำลังทำอะไรอยู่ รู้สึกอย่างไรบ้าง อยากให้เป็นอย่างไร คุณคิดว่ามันควรเป็นอย่างไร

แต่หากไม่รู้ว่าจะพูดหรือจะถามอะไร
หรือหากพูดไปแล้วไม่แน่ใจว่าจะเกิดเหตุการณ์อะไรขึ้น
หรือรู้แน่ชัดว่า พูดไปแล้วจะทำให้เหตุการณ์ยิ่งเลวร้ายลง
การนิ่งเฉย (Silence) ก็อาจเป็นสิ่งที่เหมาะสมที่สุดในวินาทีนั้น เช่นกัน

โดยสรุปแล้ว ขั้นตอนการให้การปรึกษาเบื้องต้น คือ

ตั้งใจรับฟัง (ยอมรับอย่างที่เขาเป็น ไม่ตัดสินเขา ไม่เอาความคิดของเราไปใส่เขา)

สังเกตอารมณ์ (ของผู้รับการปรึกษาและของตนเอง)

ตั้งคำถามอย่างเหมาะสม

นิ่งเฉยเสีย

ทุกขั้น ตอนอย่าลืมดูจิตดูใจตัวเองไปด้วย ว่าขณะนั้นๆ เรารู้สึกอย่างไรบ้าง

ผมขอให้แม่ของมดลองกลับไปปิดปากและเปิดใจกับมดดูบ้าง
พูดให้น้อยที่สุดเท่าที่จะทำได้ หากทนไม่ไหว ให้มาบ่นให้ผมฟังแทน

ผมไม่แน่ใจว่าแม่ของมดทำได้หรือไม่ อย่างไร
แต่ในครั้งต่อมา มดมารับการรักษาเพียงคนเดียว
และบอกว่า ตนสามารถกินยาได้ด้วยตนเองแล้ว....


--------------------------------------------------------------------------------
ของฝากจากหมอ
ธรรมะใกล้ตัว ฉบับที่ ๐๑๑ พฤหัสบดีที่ ๑๕ มีนาคม ๒๕๕๐
--------------------------------------------------------------------------------

ที่มา http://dungtrin.com/mag/?11.doctor

ต่อย [ 2007-03-16 13:12:53 ]